Z BURSZTYNEM PRZEZ TYSIĄCLECIA

dom przewodnikow kMuzeum Archeologicznego w Gdańsku przy ul. Mariackiej 25/26

Jest to pierwsza po drugiej wojnie światowej stała ekspozycja bursztynu w Gdańsku . Nawiązuje ona do dawnych gdańskich tradycji. Zabytki prezentowane są w dwóch działach

bursztyn w przyrodzie
bursztyn w kulturze

BURSZTYN W PRZYRODZIE

Tematem tej części ekspozycji jest zagadnienie pochodzenia bursztynu, jego złóż, identyfikacji i odmian. Prezentowane są naturalne formy bursztynu - naciekowe i powstałe z nagromadzenia żywicy w szczelinach drzew, unikalne odmiany bursztynu bałtyckiego /sukcynitu/, jak też zatopione w bursztynie organizmy żywe / inkluzje organiczne i roślinne /. Zgromadzono również okazy z trzeciorzędowych złóż delty chłapowsko - sambijskiej, a spoza obszaru Bałtyku, bursztynu ukraińskiego oraz z terenu Niemiec bitterfeldzkiego. Są również okazy bursztynu bałtyckiego z osadów czwartorzędowych.

Oprócz sukcynitu i żywic mu towarzyszących można na wystawie obejrzeć inne żywice kopalne, jak: bursztyn sachaliński, dominikański i morawski walchowit.

Interesującymi eksponatami są próbki różnych rodzajów bursztynu z dawnej kolekcji Otto Helma - dar Dr G. Krumbiegela z Halle/Saale. Jest to jedyny zachowany fragment zbioru bursztynu z byłego Muzeum Przyrodniczego i Archeologicznego w Wolnym Mieście Gdańsku.

Zgromadzone eksponaty pochodzą w większości ze zbiorów Muzeum Ziemi PAN w Warszawie oraz z darów i depozytów bursztynników zrzeszonych i niezrzeszonych w Stowarzyszeniu Bursztynników w Polsce.

 

BURSZTYN W KULTURZE

W tej części eksponowane są zabytki bursztynowe oraz przedmioty związane z bursztynnictwem rozwijającym się na ziemiach polskich od epoki kamienia począwszy, w starożytności, wczesnym średniowieczu i w czasach nowożytnych. Wzruszają one swoją prostotą, zachwycają pomysłowością, świadczą o rozwoju wyobraźni, dążeń estetycznych oraz o możliwościach twórczych i doskonalenia warsztatu bursztynnika na przestrzeni dziejów.

Epoka kamienia jest reprezentowana przez fragmenty ozdób ze schyłku paleolitu /ok. 12 000 - 11 000 lat przed Chr./, oraz amulety antropomorficzne związane z kultem płodności, a także zoomorficzne związane z magią myśliwską i leśną z okresu mezolitu (w przewadze kopie) /ok. 8 000 - 4 500 przed Chr./. Znaczny rozwój bursztynnictwa notowany jest z neolitu /ok. 4 500 - 2 300/ 1 800 przed Chr./; wskazuje na to różnorodność form paciorków, wisiorków, amuletów, w tym także związanych z kultem przodków lub herosów oraz słońca. Na wystawie pokazano również wyposażenie pracowni bursztynniczej wraz z narzędziami i półwytworami ozdób.

Epoka brązu /2300/1800 - 700 przed Chr/ - to pierwsze próby łączenia bursztynu z metalem, co ukazuje naszyjnik z brązowego drutu z paciorkami i wisiorkiem bursztynowym. Idea ta rozwijała się we wczesnej epoce żelaza /ok. 700 - 400 przed Chr./, kiedy bursztynowe paciorki nizano na żelazny drucik i zawieszano na uszach popielnic twarzowych.

Godne uwagi są pochodzące z tzw. okresu wpływów rzymskich /ok. 25 - 375 r. po Chr./, zabytki pochodzące z kujawskich pracowni bursztynniczych, jak również, odkryte na pomorskich cmentarzyskach, kolie z paciorków bursztynowych i szklanych, różne ozdoby srebrne oraz monety i inne przedmioty importowane za bursztyn z terenów cesarstwa rzymskiego. Szlaki starożytnej Europy są przedstawione na mapie.

Początki gdańskiego bursztynnictwa sięgają wczesnego średniowiecza i są reprezentowane przez zabytki pochodzące z pracowni bursztynniczych odkrytych na grodzisku w Sopocie /VIII - X w. / jak też na terenie gdańskiego grodu i podgrodzia / X - XIII w. /. Jest zaprezentowana duża rozmaitość form amuletów, krzyżyków, ozdób, w tym gdańska specjalność - pierścionki, a także kostki do gry, półwytwory i fragment wiertła do przewiercania paciorków.

Z okresu nowożytnego są prezentowane zabytki związane z historią gdańskiej farmacji i wykorzystania leczniczych właściwości bursztynu, a wiec księgi z XVI - XVIII w. np. Medyk domowy z receptami na leki z bursztynem, szklana kolba do destylacji bursztynu, moździerz miedziany do rozcierania i inne.

Interesujące są także przykłady masowej produkcji Manufaktury Königsberskiej (1926-1945).

Eksponowane są również: średniowieczna beczka służąca do transportu oraz współczesny koszorek do wyławiania bursztynu z morza i kurpiowski kołowrotek do obróbki.

Współczesne gdańskie rzemiosło i sztukę reprezentują prace Hildegardy i Jana Podżorskich, Danuty i Mariusza Gliwińskich, Gabrieli i Wiesława Gierłowskich, Giedymina Jabłońskiego, Wojciecha Jakubowskiego, Joanny Mireckiej-Szuleta i Ireny Jackowskiej, Agnieszki Gut, Elżbiety Krasińskiej, Pauliny Binek i Janusza Wosika.

Eksponaty tej części wystawy pochodzą ze zbiorów Muzeum Archeologicznego w Gdańsku, depozytów Uniwersytetu w Poznaniu i Wrocławiu, Muzealnej Izby Farmacji Oddziału Gdańskiego, Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego oraz darów i depozytów bursztynników gdańskich.